Doel van het project

Het doel van dit onderzoek was het ontwikkelen van een praktisch haalbaar en wetenschappelijk onderbouwd concept voor de bouw en het beheer van landschapsdijken uit brakke baggerspecie. De dijken dienen zoveel mogelijk specie te kunnen bergen (m.a.w. ze dienen zo groot mogelijk te zijn), een maximaal bufferend effect te hebben, esthetisch verantwoord en ecologisch waardevol te zijn.

Ecotoxicologische doelstellingen

Dijken uit baggerspecie kunnen enkel als buffer worden gebruikt indien zij zelf geen bedreiging vormen voor het milieu. Het kwantificeren en beheersen van de ecotoxicologische risico’s was een essentiële voorwaarde voor alle potentiële toepassingsmogelijkheden van het baggerslib, waaronder landschapsbouw- en natuurontwikkeling. Dit vereiste een multidisciplinaire aanpak waarbij bouwtechnische, ecotoxicologische, bosbouwkundige en ecologische aspecten een belangrijke rol speelden.

Sites

De mogelijkheden om verontreinigde baggerspecie te gebruiken voor landschapsbouw werden onderzocht op een experimentele dijk in de haven van Antwerpen. Op verscheidene oude baggerstortplaatsen, maar ook op dijken en heuvels werden bijkomende data verzameld.

Ecotoxicologische onderzoeksresultaten

Een ecotoxicologische modellering toonde aan dat de bulkkwaliteit van de baggerspecie uit de Antwerpse havendokken geen humaan risico geeft indien de dijken zouden gebruikt worden voor recreatie. Soorten die metalen accumuleren, zoals wilg en populier, dienen vermeden te worden omdat metalen gemobiliseerd kunnen worden door opname in de bladeren gevolgd door bladval. Fyto-extractie met gebruik van bomen bleek niet haalbaar; fytostabilisatie bleek evenwel een goede optie indien gepaste soorten worden gekozen.

Natuurontwikkeling

Onderzoek toonde aan dat spontane ontwikkeling en/of een maai- en afvoerregime onder bepaalde omstandigheden waardevolle beheersalternatieven kunnen vormen voor bebossing. Landschapsdijken uit baggerslib blijken geschikt als buffer tussen haven en woongebied en kunnen bovendien een functioneel onderdeel vormen van een ecologisch netwerk in het havengebied.

Algemeen besluit

In de loop van het project werd geen enkel wetenschappelijk argument gevonden dat het gebruik van verontreinigde baggerspecie bij landschapsontwikkeling zou uitsluiten. Nochtans moeten bepaalde voorwaarden worden gerespecteerd en een aantal richtlijnen worden gevolgd om de veiligheid te waarborgen en de bufferende en ecologische functie van landschapsdijken te optimaliseren. Het eindrapport van dit onderzoeksproject werd opgemaakt in oktober 2005. Dit en andere documenten van het onderzoek kunnen worden gedownload op de downloadpagina.